วันสถาปนาโรงเรียนชัยภูมิ ฯ เรื่องจริง หรือประวัติศาสตร์ที่เพิ่งสร้าง ?

โรงเรียนชัยภูมิภักดีชุมพล เป็นโรงเรียนประจำจังหวัด (ตามชื่อของโรงเรียนในช่วงปี 2470-2518) ที่มีอายุมากกว่า 117 ปี (นับถึงวันที่เขียน) ศิษย์เก่านับจำนวนปีของโรงเรียนในปีที่จบเป็นรุ่นของตนเอง เช่นนักเรียนที่จบปี 2542 (ปีการศึกษา 2542) จะเป็นศิษย์เก่ารุ่นที่ 100 ซึ่งธรรมเนียมนี้เป็นธรรมเนียมที่เพิ่งสร้างขึ้น เมื่อราวปี 2538-2543 ไม่ปรากฎศิษย์เก่าก่อนปี 2530 เรียกตนเองตามจำนวนปีที่โรงเรียนก่อตั้งเช่นนี้ เพราะเหตุใดจึงเป็นเช่นนั้น ? เพราะประวัติโรงเรียนชัยภูมิภักดีชุมพลนั้นเริ่มถูกสนใจในช่วง 20 ปีหลังนี้เท่านั้น ก่อนหน้านั้นประวัติของสถานศึกษาได้รับการสนใจเพียง 2 ครั้งสำคัญเท่านั้นคือปี 2491 (มีการตีพิมพ์และรวบรวมคำบอกเล่าของครูเก่าตั้งแต่ปีก่อตั้งจนถึงปี 2475) ซึ่งหลังจากนั้นก็มีการพูดถึงความเป็นมาของโรงเรียนอีกครั้งในปี 2503 ในหนังสืออนุสรณ์ในโอกาสครบรอบ 60 ปี ของโรงเรียนชัยภูมิ (ชื่อในขณะนั้น) และมีการตีพิมพ์บ้างประปรายในปี 2532 ในโอกาสโรงเรียนครอบรอบ 90 ปี

ในปี 2542 ในโอกาสที่โรงเรียนชัยภูมิ (ภักดีชุมพล) มีอายุครบ 100 ปี ผู้อำนวยการโรงเรียนในขณะนั้น ได้มี นโยบายให้ค้นคว้า รวบรวมประวัติโรงเรียนขึ้นอย่างจริงจัง ในเวลาที่จำกัดเพื่อให้ทันวันเชิงสัญลักษณ์วันที่ 25 ธันวาคม ซึ่งเชื่อกันว่าเป็นวันคล้ายวันสถาปนา โรงเรียนชัยภูมิ

เกริ่นนำ

ผมเริ่มสนใจประวัติศาสตร์ของโรงเรียนตั้งแต่เมื่อแรกเข้าศึกษาในโรงเรียน (เข้าศึกษาในระดับมัธยมศึกษาปีที่ 1) เมื่อปี 2553 ซึ่งปีนั้นโรงเรียนมีการเฉลิมฉลองครบรอบ 111 ปี (เป็นการใช้เลขจำนวนปีในทางเชิงสัญลักษณ์อีกเช่นกัน)  ในปีเดียวกันนั้น มีหนังสือสืออนุสรณ์โรงเรียนชัยภูมิ ฯ ออกมาจำหน่ายในราคาเล่มละ 999 บาท ซึ่งเป็นมูลค่าที่สูงมาก ผมไม่มีทุนทรัพย์ (ถึงแม้ตอนหลังจะได้มาฟรี) จึงได้ยืมหนึงสือดังกล่าวจากห้องสมุดมาอ่าน มีเนื้อหาเกี่ยวกับประวัติโรงเรียนรวมกันมากกว่า 50 หน้า มีหลักฐานชั้นต้นตีพิมพ์กำกับไว้ด้วย ซึ่งเป็นเรื่องราวที่น่าตื่นเต้นสำหรับผมมาก อย่างไรก็ตามในปี 2554 – 2555 ผมได้มีโอกาสเข้ามาทำงานพิพิธภัณฑ์โรงเรียน (ซึ่งเดิมเป็นห้องเก็บวัสดุและของเก่า; รู้จักกันในชื่อห้องไทยภัณฑ์) ผมและผู้ก่อตั้งอีกสองคนซึ่งเป็นเพื่อนกัน ได้เปลี่ยนลักษณะงานและเปิดให้บริการในฐานะพิพิธภัณฑ์โรงเรียน และแหล่งบริการความรู้ ทั้งนี้ผมก็ทำการค้นคว้าเอกสารไปร่วมกันด้วย แต่เรื่องที่น่าตกใจเกี่ยวกับการตีพิมพ์ประวัติของโรงเรียนลงในหนังสืออนุสรณ์ดังกล่าวคือ ประวัติโรงเรียนอยู่ในลักษณะตัดแปะเสียส่วนใหญ่ คือไม่มีการอภิปรายหรือตัดแต่งเรื่องราวให้เหมือนหนังสือให้ความรู้นัก เป็นลักษณะของการตัดแปะเรื่องราวมารวมไว้เสียมากกว่า

หลังจากที่ผมได้เข้ามาทำงานอย่างจริงจังในพิพิธภัณฑ์โรงเรียนนั้นก็ได้เริ่มรวบรวมเอกสารเกี่ยวกับประวัติโรงเรียน รูปภาพสำคัญของโรงเรียน และอื่นๆ ทั้งนี้ได้รับการสนับสนุนจากผู้ถือครองเอกสารต่างๆ นั้นด้วย เอกสารที่เข้ามาเป็นจุดเปลี่ยนและข้อถกเถียงเกี่ยวกับประวัติศาสตร์ของโรงเรียนคือ

1. วารสาร ชัยภูมิสาร ฉบับที่ 1 เดือนพฤศจิกายน 2491¹
2. วารสาร ชัยภูมิสาร ฉบับที่ 4 ปี 2494 [จากครูเก่าวัย 80 ท่านหนึ่ง]
3. หนังสืออนุสรณ์โรงเรียนชัยภูมิ ปี 2503 [จากครูเก่าท่านเดียวกัน]
4. เอกสารที่เชื่อว่าเป็นเอกสารการจัดตั้งโรงเรียนชัยภูมิภักดีชุมพล [หอจดหมายเหตุแห่งชาติ]²
5. เอกสารรายงานการตรวจการศึกษามณฑลนครราชสีมา [จากเว็บไซต์ราชกิจจานุเบกษา]

เอกสารที่โรงเรียนยึดถือมาตลอด 10 ปี หลังจากการชำระประวัติโรงเรียนครั้งใหญ่ (การรวบรวมเมื่อปี 2542) นั้นคือ 1 และ 3 เท่านั้น และหลังจากนั้นแม้จะมีการตีพิมพ์ประวัติโรงเรียนกัน ก็จะเป็นงานตีพิมพ์ซ้ำเสียมากกว่า ดังนั้น นับถึงปี 2553 โรงเรียนชัยภูมิภักดีชุมพล มีประวัติโรงเรียน 2 พิมพ์ด้วยกันคือ ชุดก่อนปี 2542 ซึ่งตีพิมพ์ซ้ำตามเอกสารหมายเลข 1 และฉบับหลังปี 2542 ที่ตีพิมพ์ซ้ำผลการค้นคว้าและรวบรวมในปี 2542

ประวัติการสถาปนาโรงเรียนชัยภูมิ ฯ ฉบับหลวง 

ในย่อหน้านี้จะพูดถึงประวัติโรงเรียนชัยภูมิภักดีชุมพล ฉบับที่ยึดถือและพูดถึงกันอย่างจริงจัง ซึ่งเป็นประวัติโรงเรียนฉบับตีพิมพ์ซ้ำมากที่สุด และนำไปใช้จริง โดยโรงเรียนทั้งในอดีต ปัจจุบัน และอนาคต

โรงเรียนชัยภูมิภักดีชุมพลก่อตั้งเมื่อวันที่ 25 ธันวาคม ร.ศ. 121 (และระบุในบางเอกสารและบางงานว่าตรงกับปี พ.ศ. 2442) โดยโรงเรียนยึดตามลายพระหัตถ์ของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ที่ทรงมีพระราชกระแสรับสั่ง อนุโมทนา กับเงินบริจาคของข้าราชการ ประชาชน คหบดี และเจ้าเมือง ที่ได้มีส่วนร่วมในการทำบุญ บริจาคเงินเพื่อจัดหาที่นั่ง และจ้างครูสอนเพิ่ม เป็นจำนวนเงินรวม 166 บาท 8 อัฐ

ซึ่งโรงเรียนได้อนุมานว่าวันที่ 25 ธันวาคม ร.ศ. 121 เป็นวันสถาปนาโรงเรียนชัยภูมิภักดีชุมพล ผมก็เกิดข้อสงสัยนี้ขึ้นเพราะไม่ใช่ทุกครั้งที่วันที่ 25 ธันวาคม จะถูกนำเสนอด้วยปี ร.ศ. 121 มีหลายครั้งที่ใช้ปี พ.ศ. 2442 (ตามหลักฐานหมายเลข 1 ซึ่งในเอกสารดังกล่าวตั้งข้อสันนิษฐานไว้ว่าก่อตั้งราวปี พ.ศ. 2442) ซึ่งเมื่อเทียบศักราชแล้วนั้นปี ร.ศ. 121 นั้นไม่ใช่ พ.ศ. 2442 แต่เป็น พ.ศ. 2445 ซึ่งอธิบายโดยละเอียดคือ โรงเรียนชัยภูมิภักดีชุมพล หากยึดถือเอกสารหมายเลข 4 ที่เชื่อกันว่าคือวันสถาปนาโรงเรียนโดยพระกระแสรับสั่งของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวแล้วนั้น โรงเรียนชัยภูมิจะมีอายุน้อยลงกว่า 3 ปี จากเดิมที่เชื่อกัน กล่าวคือโรงเรียนชัยภูมิตั้งเมื่อ 25 ธันวาคม ร.ศ. 121 หรือ พุทธศักราชที่ถูกต้องคือ พ.ศ. 2445 (ในปีนี้คือ 2560 โรงเรียนชัยภูมิภักดีชุมพลจะมีอายุครบ 115 ปี หากยึดถือตามเอกสารหมาย 4) ในแง่ของความน่าเชื่อถือและประเภทของหลักฐานแล้วนั้น เอกสารหมายเลข 4 เป็นเอกสารชั้นต้น และเป็นเอกสารราชการที่น่าเชื่อถือและถูกยอมรับกว่าเอกสารในข้อ 1 มาก แต่การตีความหลักฐานนั้นเป็นอีกเรื่องหนึ่ง

เอกสารที่เชื่อว่าเป็นเอกสารการจัดตั้งโรงเรียนชัยภูมิภักดีชุมพล

เอกสารชั้นสำคัญที่สะเทือนวงการโรงเรียนชัยภูมิ ฯ อย่างไม่มีวันเปลี่ยนกลับไปอย่างเดิมได้คือ เอกสารการก่อตั้งโรงเรียนชัยภูมิภักดีชุมพล (เอกสารหมายเลข 4) ซึ่งเป็นเอกสารหลักฐานที่เพิ่งรวบรวม ค้นพบ และนำมากล่าวถึงในการอ้างอิงประวัติโรงเรียนอย่างแพร่หลายในช่วงหลังปี 2542

การตีความประวัติโรงเรียนในช่วงรวบรวมและค้นพบในช่วงปี 2542 นั้นผมเข้าใจว่าเป็นการกระทำโดยเร่งรีบ มีข้อสงสัยมากมายเกี่ยวกับเอกสาร ทั้งยังมีการอ้างอิงข้อมูลจากหลักฐานชั้นต้นและชั้นรอง โดยนำมาผูกเป็นเรื่องราวแบบปะติด เข้าด้วยกัน กล่าวคือเรื่องราวของประวัติโรงเรียนยังมีข้อสงสัยเพิ่มเติมอื่นๆ อีก เช่น เอกสาร (หมายเลข 4) เป็นเอกสารชั้นต้นที่น่าสนใจ เนื้อหาภายในโดยสรุปเป็นการพูดถึงความคืบหน้าและผลของการจัดตั้งโรงเรียน ทั้งยังมีการเรี่ยไรบริจาคเพื่อจ้างครูเพิ่ม ซื้อโต๊ะ เก้าอี้ เพิ่ม ดังจะขอยกความบางส่วนของเอกสารดังกล่าวขึ้นมา

ที่ ๒๑๙ / ๖๗๑๒
วันที่ ๒๕ ธันวาคม รัตนโกสินทรศก ๑๒๑

ข้าพระพุทธเจ้า พระยาวุฒิการบดี
ขอประทานกราบทูล พระเจ้าน้องยาเธอ กรมขุนสมมตอมรพันธ์ ทราบฝ่าพระบาท

ด้วยกระทรวงมหาดไทยมีหนังสือส่งบาญชีรายชื่อข้าราชการเมืองไชยภูมิ คือจัดหาจ้างครูขึ้นอีก ๒ คนและสร้างม้านั่งสำหรับนั่งเพิ่มขึ้นอีกด้วยได้คัดสำเนากระทรวงมหาดไทยและบาญชีรายชื่อส่งมาถวายในนี้แล้วด้วย

ถ้ามีโอกาสอันควร ขอฝ่าพระบาทได้นำความกราบบังคมทูลพระกรุณาทราบฝ่าละอองธุลีพระบาท แล้วแต่จะทรงพระกรุณาโปรดเกล้า ฯ

ควรมิควรแล้วแต่จะโปรดเกล้า
(ลงชื่อ) พระยาวุฒิการบดี

ซึ่งนั่นหมายความว่า “โรงเรียนชัยภูมิ ฯ มีมาก่อนเอกสารนี้ เอกสารชุดนี้เป็นเพียงเอกสารรายงานราชการเรื่อง การเรี่ยไร/รับบริจาคเงินเพื่อบำรุงโรงเรียนเท่านั้น “

ในส่วนของพระราชกระแสรับสั่งของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวนั้น มีบันทึกลงมาจากกรมราชเลขานุการเพียงหนึ่งย่อหน้าเท่านั้น ไม่มีคำใดที่เกี่ยวข้องกับการก่อตั้งโรงเรียนเลยแม้แต่น้อยดังจะยกตัวอย่างมาดังนี้

กรมราชเลขานุการ

วันที่ ๒๗ ธันวาคม รัตนโกสินทรศก ๑๒๑
เรียน พระยาวุฒิการบดี   

ได้รับหนังสือที่๒๑๙/๖๗๑๒ ลงวันที่ ๒๕ เดือนนี้ เรื่องข้าราชการเมืองไชยภูมิได้ออกเงินเรี่ยไรบำรุงโรงเรียนวัดประสิทธิ์เมืองไชยภูมิ ดังบาญชีรายชื่อที่ส่งมาแล้วนั้น ได้นำความขึ้นกราบบังคมทูลทราบฝ่าละอองธุลีพระบาทแล้วโปรดเกล้าให้แจ้งความมาว่า ทรงอนุโมทนาในส่วนกุศลนี้ด้วย ฯ

ด้วยเหตุใดผมก็ไม่ทราบ ทำไมโรงเรียนชัยภูมิภักดีชุมพล ในยุคคณะกรรมการค้นคว้า – รวบรวม ประวัติศาสตร์ (2542) จึงวิเคราะห์และตีความประวัติโรงเรียนและกำหนดให้วันที่ 25 ธันวาคม ของทุกปี เป็นวันสถาปนาโรงเรียน แต่เหตุผลที่สำคัญและคงปฏิเสธไม่ได้คือ วันดังกล่าวโรงเรียนชัยภูมิ ฯ มีความเกี่ยวข้องกับสถาบันพระมหากษัตริย์เป็นอย่างมาก พระราชกระแสรับสั่งดังกล่าวสำคัญกับความเป็นโรงเรียนในฐานะจุดเชื่อมโยงกับสถาบันพระมหากษัตรย์ ดังนั้นจึงไม่เป็นที่น่าแปลกใจเลย ที่วันที่พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวมีพระราชกระแสรับสั่ง “อนุโมทนา” กับส่วนกุศลในการบริจาคเงินเพื่อปรับปรุงโรงเรียนโดยข้าราชการในเมืองชัยภูมิ จะเป็นวันสำคัญ และถูกอนุมานไปว่าเป็นวันสถาปนาโรงเรียน

สรุปว่าเอกสารที่เชื่อว่าเป็นเอกสารการจัดตั้งโรงเรียนชัยภูมิภักดีชุมพลนั้น แท้จริงเป็นเพียงเอกสารราชการที่รายงานความเป็นไปและความคืบหน้าของโรงเรียนชัยภูมิ ฯ เท่านั้น แล้วเอกสารใดกันเล่าที่เป็นเอกสารจัดตั้ง / สถาปนาโรงเรียนชัยภูมิ ? 

เอกสารใหม่ วันก่อตั้งใหม่ สถานที่ใหม่ บุคคลใหม่

เมื่อปี 2556 ผมค้นคว้าเกี่ยวกับประวัติโรงเรียนชัยภูมิภักดีชุมพล เรื่องข้อเท็จจริงของการก่อตั้งโรงเรียน เพราะจากข้างต้นนั้นได้สรุปไปแล้วว่า เอกสารหมายเลข 4 (เอกสารที่เชื่อกันว่าเป็นเอกสารก่อตั้งโรงเรียนนั้น) แท้จริงแล้วไม่ใช่เอกสารการก่อตั้ง (แต่จะอธิบายความสำคัญของเอกสารดังกล่าวต่อไป) และบังเอิญในช่วงนั้นได้ค้นคว้าประวัติการก่อตั้งกองลูกเสือประจำจังหวัดด้วย จึงได้มีโอกาสเข้ามาแตะจับราชกิจจานุเบกษาฉบับหนึ่ง ลงวันที่ 1 ธันวาคม ร.ศ. 120 เล่ม 17 หน้า 64-65 ซึ่งเป็นเอกสาร รายงาน ตรวจจัดการคณะการพระศาสนาและการศึกษาในมณฑลนครราชสีมา ของพระเทพมุนี ผู้อำนวยการ ร.ศ. 120 มีความตอนหนึ่งที่สำคัญและบ่งชี้การก่อตั้งโรงเรียนอย่างชัดเจนที่สุด ความว่า

 

วันที่ ๒๘ มิภุนายนรัตนโกสินทร ศก ๑๒๐

เกล้ากระหม่อม พระเทพมุนี ผู้อำนวยการศึกษา และการพระศาสนามณฑล นครราชสีมาพระอมรเมธาจารย์ ผู้ช่วย ขอประทานทำรายการจัดการศึกษาแลการพระศาสนาในมณฑลนครราชสีมา ครั้งที่ ๒ ต้น ร.ศ. ๑๑๙ ทูลถวายในพระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นวชิรญาณวโรรส ทรงทราบฝ่าพระบาท

บริเวณเมืองไชยภูมิ์
วันที่ ๓๐ มินาคม ร.ศ. ๑๑๙

เกล้ากระหม่อม กับพระอมรเมธาจารย์ พระสมุห์พันธ์ พระสงฆ์อันดับ ๒ รูป รวมพระสงฆ์ ๕ รูป ได้ทูลลาฝ่าพระบาทออกจากกรุงเทพ ฯ วันที่ ๑๑ เมษายน ร.ศ. ๑๒๐ ถึงยังที่พักวัดไชยประสิทธิ์กลางเมืองไชยภูมิ์พระหฤไทยข้าหลวงผู้ว่าราชการพร้อมด้วยข้าราชการทั้งปวง ได้จัดต้อนรับโดยสมควร ….

ครั้นถึงวันที่ ๒๑ เวลาเที่ยงแล้ว พระสงฆ์ และข้าหลวง นายอำ เภอ กำ นัน ผู้ใหญ่บ้านทั้งปวงมาประชุมพร้อมที่โรงพระอุโบสถวัดไชยประสิทธ์แล้วเกล้ากระหม่อนมีคำถามขึ้นในท่ามกลางที่ประชุมนั้นว่า ในเมืองไชยภูมิ์วัดใด ตำบลใดสมควรที่จะตั้งเปนโรงเรียนได้ พระสงฆ์และทายกนายอำเภอกำนันผู้ใหญ่บ้าน ในแขวงเมืองไชยภูมิ์ร้องขึ้นพร้อมกันว่า ขอให้ท่านจัดตั้งโรงเรียนที่วัดไชยประสิทธ์ อาไศรย์การเปรียญบอกกันไปก่อน กว่าจะได้ทำเปนโรงเรียนขึ้นเกล้ากระหม่อมจึงจัดตั้งโรงเรียนในวัดไชยประสิทธิ์ ๑ โรงตามคำร้องขอของท่านทั้งหลาย ดังมีแจ้งในรายงานจัดการโรงเรียนนั้นแล้ว

เป็นเอกสารที่มีความชัดเจนในการกล่าวถึงโรงเรียนวัดชัยประสิทธิ์มากที่สุด คือ รายงาน ตรวจจัดการคณะการพระศาสนาและการศึกษาในมณฑลนครราชสีมา ของพระเทพมุนี ผู้อำนวยการ ร.ศ. 120 ซึ่งในที่นี้นับได้ว่าโรงเรียนได้ก่อตั้งขึ้นจริง โดยอาศัยอาคารการเปรียญสอนกันเป็นการชั่วคราวไปก่อนนั้น (ต่อมาจึงมีการเรี่ยไรบริจาคกันเกิดขึ้นในอีก 1 ปีต่อมา)

หากคำนวนวันเวลาอย่างชัดเจนแล้วจะพบว่าวันที่ 21 เมษายน ร.ศ. 120 ตรงกับวันที่ 21 เมษายน พ.ศ. 2444 ซึ่งเป็นช่วงต้นของปี (เปลี่ยนศักราชวันที่ 1 เมษายน ของทุกปี – นับเป็นวันขึ้นปีใหม่ของไทยในสมัยรัชกาลพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว) ซึ่งนับย้อนหลังไปแล้วนั้นก่อตั้งก่อนการนับวันที่ 25 ธันวาคม พ.ศ. 2445 อย่างแน่นอน บุคคลที่เป็นประเด็นสำคัญและควรพูดถึงในฐานะผู้ก่อตั้งโรงเรียนชัยภูมิภักดีชุมพลคนหนึ่งที่ไม่สามารถเลี่ยงได้คือ “พระเทพมุนี” ซึ่งเป็นพระที่แต่งตั้งให้มาตรวจการศาสนาและการศึกษาในมณฑลนครราชสีมา (ในเขตจังหวัดนครราชสีมา ชัยภูมิ บุรีรัมย์) ทั้งนี้ยังเป็นผู้ให้กำเนิดการบวชแบบภาคกลางในจังหวัดชัยภูมิอีกด้วย ทั้งนี้ทั้งนั้นเอกสารนี้ก็ยังไม่สามารถระบุถึงปีของการก่อตั้งสถานศึกษาตามที่โรงเรียนกล่าวอ้างอีกเช่นกัน (คือปี พ.ศ. 2442) แล้วเอกสารใดกันแน่ที่ระบุว่าปี พ.ศ. 2442 เป็นปีก่อตั้งโรงเรียน ? หรือว่าโรงเรียนมีการเรียนการสอนขึ้นแล้วก่อนหน้านั้น ? เหตุใดโรงเรียนจึงถือว่าปี 2442 เป็นปีที่โรงเรียนก่อตั้ง ?

 

ผมยังไม่ละความพยายามในการหาต้นตอ-แหล่งอ้างอิงของการกล่าวอ้างว่า โรงเรียนชัยภูมิก่อตั้งขึ้นเมื่อปี 2442 ในปี 2557 ช่วงต้นปีผมได้มีโอกาสอ่านวารสารโรงเรียนฉบับปี 2491 เป็นครั้งแรก ภายในมีเนื่อหาระบุถึงประวัติโรงเรียนชัยภูมิ ฯ ที่น่าสนใจและแตกต่างจากเอกสารที่พบเห็นในปัจจุบันอย่างมาก มีการอ้างถึงคำบอกเล่าของบุคคลในยุคก่อตั้งโรงเรียนทั้งหลายโดยรวบรวมเป็นประวัติโรงเรียนอย่างน่าสนใจ ดังจะยกตัวอย่างต่อไปนี้

…เดิมวัดสะแกเป็นวัดร้าง  พระประสิทธิ์ได้มาซ่อมแซมบูรณะขึ้นใหม่  จึงขนานนามวัดใหม่ตามชื่อของท่านว่า “วัดชัยประสิทธิ์” ประมาณ พ.ศ. ๒๔๔๒ พระยาหฤทัยราชเดช เจ้าเมืองชัยภูมิสมัยนั้น ได้ตั้งโรงเรียนหลวงขึ้นที่วัดชัยประสิทธิ์นี้ โดยอาศัยศาลาการเปรียญเป็นห้องเรียน ได้แบ่งชั้นเรียนออกเป็นประโยค ๑-๒ ประโยค มีชั้น ป.๑ กับ ป.๒  ประโยค ๒ มีชั้น…

ในเอกสารนี้มีการระบุปีการก่อตั้งโรงเรียนไว้ ณ ปี พ.ศ. 2442 ถึงแม้จะเป็นเอกสารที่ผู้เขียน-รวบรวมและยอมรับเองว่ามีอาจความผิดพลาดอยู่บ้างนั้น (ทั้งยังเจตนาที่จะระบุว่าปีอย่างประมาณไม่เฉพาะเจาะจงแล้วนั้น) ดังปรากฎในความดังต่อไปนี้

ในการที่ข้าพเจ้ารวบรวมประวัติย่อ ๆ ของโรงเรียนและครูโรงเรียนนี้ จุดสำคัญก็เพื่อให้บรรดาศิษย์รุ่นปัจจุบันจะได้ทราบความเป็นมาของโรงเรียน และครูเก่า ๆ ที่ท่านออกไปแล้วด้วยเหตุใด เนื่องจากเอกสารเก่า ๆ ที่พอจะค้นได้ก็ชำรุดเสียหาย จึงเป็นความลำบากแก่การค้นคว้าอยู่มาก ต้องอาศัยคำบอกเล่าของท่านอาจารย์เก่า ๆ กับบรรดาเพื่อนครูบางคน จึงทำให้ประวัติย่อ ๆ สำเร็จลง แต่ข้าพเจ้าไม่สามารถจะเขียนประวัติของครูเก่าที่ออกไปให้ละเอียด เพราะเมื่อย้ายไปจากจังหวัดนี้แล้ว บางคนก็ไม่สามารถทราบที่อยู่และที่ทำงาน ด้วยเหตุนี้จึงมีบกพร่องเป็นธรรมดา จึงขออภัยต่อครูซึ่งข้าพเจ้าเล่าเรื่องผิดพลาดไว้ ณ ที่นี้ด้วย

       วินิจ  เวชสัสถ์  ผู้รวบรวม

แม้จะเป็นเอกสารที่เมื่ออ่านดูเนื้อความแล้วหากจะให้น้ำหนักในแง่ของความน่าเชื่อถือแล้วนั้นก็คงเทียบกับเอกสารอื่น ๆ ที่ใช้อ้างอิงในข้างต้นไม่ได้ แต่เอกสารฉบับนี้เป็นที่น่าสนใจอย่างมากในแง่ของอิทธิพลของเนื้อหาที่หลาย ๆ ส่วนของบทดังกล่าวปรากฎในเอกสารอนุสรณ์โรงเรียนที่กล่าวถึงประวัติโรงเรียนทุกฉบับ นับตั้งแต่ต้นพุทธศตวรรษที่ 2510 เป็นต้นมาจวบจนถึงปีปัจจุบัน ผมเชื่อว่าอิทธิพลของความเชื่อที่ว่า โรงเรียนชัยภูมิก่อตั้งขึ้นเมื่อปี 2442 นั้นคงเป็นมาจากบทความของ อ.วินิจ เวชสัสถ์ ฉบับนี้อย่างแน่นอน และการค้นพบวารสารฉบับนี้ทำให้ทราบแหล่งที่มาของข้อมูลประวัติโรงเรียนชัยภูมิฉบับหลวงนี้ (ตัดแปะ) อย่างถ่องแท้ และพบเนื้อหาบางตอนที่สามารถนำไปเปรียบเทียบกับประวัติโรงเรียนฉบับต่อ ซึ่งก่อให้เกิดความเข้าใจของพัฒนาการการเขียนประวัติโรงเรียนชัยภูมิ อย่างชัดเจนยิ่งขึ้น

ผู้เขียนยังคงหาเอกสารอื่นที่สามารถอ้างอิงปี พ.ศ. ก่อตั้งของโรงเรียนที่ใช้อยู่ในปัจจุบันนี้ไม่ได้ แม้จะพยายามมาตลอด 5 ปีในขณะที่ทำงานเกี่ยวกับพิพิธภัณฑ์โรงเรียนมาแล้วก็ตาม แต่ยังคงเชื่อว่าประวัติ – เอกสารชั้นต้น – รองที่เกี่ยวกับโรงเรียนชัยภูมิภักดีชุมพลยังคงรอเราและเป็นเรื่องราวที่น่าค้นหาต่อไปอย่างน้อยก็หลายสิบปีนับจากนี้

บทสรุป

โรงเรียนชัยภูมิภักดีชุมพล ก่อตั้งขึ้นเมื่อปีอย่างเป็นทางการโดยพระเทพมุนีนั้นคือเมื่อ วันเสาร์ที่ 21 เมษายน พ.ศ. 2444 ตามประกาศราจกิจจานุเบกษาฉบับลงวันที่ 1 ธันวาคม พ.ศ. 2444 โดยวันที่ 25 ธันวาคม 2445 นั้นพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงมีพระกระแสรับสั่ง “อนุโมทนา” ผ่านกรมราชเลขานุการในการบริจาคเงินเพื่อบำรุงโรงเรียนวัดชัยประสิทธิ์ที่มีการก่อตั้งขึ้นตามหลักฐานของทางราชการเมื่อก่อนหน้านั้น 1 ปี การจับต้นชนปลายของการรวบรวมประวัติศาสตร์เมื่อปี พ.ศ. 2542 นั้นเป็นผลมาจากหนังสืออนุสรณ์-วารสารของโรงเรียนตั้งแต่ปี 2491 จนถึงปี 2532 ที่มีการอ้างถึงการก่อตั้งโรงเรียนเมื่อปี 2442 อย่างต่อเนื่องกันมา อย่างไรก็ตามการก่อตั้งโรงเรียนชัยภูมิภักดีชุมพลเมื่อปี 2442 ยังไม่มีหลักฐาน (ที่แตกต่างต้นตอ – เป็นของทางราชการหรือมีลายลักษณ์อักษร) อ้างอิงถึงมากนัก แต่ก็ใช่ว่าจะไม่มีความเป็นไปได้เสียทีเดียว เหตุการณ์ดังกล่าวอาจเกิดขึ้นจริงและส่งผลให้มีข้อมูลบันทึกเช่นนั้นมาก็ได้ แต่ตามหลักฐานที่ปรากฎอย่างชัดเจนอย่าง รายงาน ตรวจจัดการคณะการพระศาสนาและการศึกษาในมณฑลนครราชสีมา ของพระเทพมุนี ผู้อำนวยการ ร.ศ. 120  นั้นก็ไม่อาจปฏิเสธได้ว่าการก่อตั้งโรงเรียนชัยภูมิภักดีชุมพลนั้นได้เกิดขึ้นอย่างเป็นทางการเมื่อวันที่ 21 เมษายน พ.ศ. 2444

ทั้งนี้ จวบจนกระทั่งวันนี้ โรงเรียนชัยภูมิภักดีชุมพลจะเฉลิมฉลองครบรอบ 118 ปีในปีนี้ ประวัติการก่อตั้งโรงเรียนชัยภูมิภักดีชุมพลที่อ้างถึงในปี พ.ศ. 2442 นั้นก็ยังคงเป็นปริศนาต่อไป รอวันให้นักเรียนรุ่นใหม่หรือผู้สนใจร่วมกันค้นหาข้อเท็จจริงกันต่อไป

ตวงโชค ชาลีกุล
อดีตหัวหน้าพิพิธภัณฑ์โรงเรียนชัยภูมิ ฯ
10 มิถุนายน 2560
ชัยภูมิ, ประเทศไทย

หมายเหตุ : ชื่อโรงเรียนในบทความไม่ว่าจะเป็น โรงเรียนวัดประสิทธิ์ – โรงเรียนวัดชัยประสิทธิ์ – โรงเรียนชัยภูมิ – โรงเรียนประจำเมืองชัยภูมิ – โรงเรียนชัยภูมิภักดีชุมพล ล้วนเป็นชื่อโรงเรียนในช่วงเวลาต่างๆ ทั้งสิ้น ซึ่งก็คือโรงเรียนชัยภูมิภักดีชุมพล เหมือนกันทั้งสิ้น, หากมีโอกาสในอนาคตได้พูดถึงประวัติโรงเรียนชัยภูมิอีกครั้งหนึ่งนั้น อาจจะเจาะลึกในเรื่องของเอกสารและข้อมูลประกอบอื่นๆ ด้วย, ปีในบทความทั้งหมดที่ไม่ได้กำหนดเป็นอย่างอื่นถือว่าเป็นพุทธศักราช

ขอขอบคุณภาพ : พิพิธภัณฑ์โรงเรียนชัยภูมิฯ และท้องถิ่น ศูนย์เรียนรู้ไทยภัณฑ์ โรงเรียนชัยภูมิภักดีชุมพล และเว็บไซต์ราชกิจจานุเบกษา

---

เชิงอรรถ 

• ¹ วารสาร ชัยภูมิสาร ฉบับที่ 1 เดือนพฤศจิกายน 2491 นั้นเป็นต้นฉบับปัจจุบันที่ผู้เขียนได้มีโอกาสพบและจากการค้นคว้าเหลืออยู่เพียงฉบับเดียวเท่านั้น
• ² เอกสารที่เชื่อว่าเป็นเอกสารการจัดตั้งโรงเรียนชัยภูมิภักดีชุมพล นั้นในระบบระเบียนการค้นคว้าของหอจดหมายเหตุแห่งชาติคือ เอกสารหมายเลข ร.ศ.120 ศธ.3/ร.ศ.120.23 และ ศธ.3/ร.ศ.121

 

---

เอกสารอ้างอิง และเอกสารแนะนำ

• หนังสือประวัติศาสตร์ โรงเรียนชัยภูมิภักดีชุมพล ฉบับตีพิมพ์ปี 2557 (หาอ่านได้จาก ศูนย์เรียนรู้ไทยภัณฑ์ โรงเรียนชัยภูมิภักดีชุมพล และห้องสมุดกลางโรงเรียนชัยภูมิภักดีชุมพล)