99 ปีสนามบินชัยภูมิ จาก 'ลานดิน' สู่ 'ศูนย์ราชการ'
"ชัยภูมิมีรถยนต์แล่นผ่าน จักรยานสามล้อมอเตอร์ไซค์
ชัยภูมิบ่ใกล้บ่ไกล ถ้านั่งรถไฟก็ต้องไปต่อรถยนต์
'เครื่องบิน' ก็เคยบินมาวน บินมาวนอีตอนทำฝนเทียม"
จากบทเพลง ชัยภูมิบ้านพี่ ของ เพลิน พรหมแดน
แน่นอนว่าหลาย ๆ คนอาจจะเคยได้ยินบทเพลง ชัยภูมิบ้านพี่ ของเพลินพรหมแดน ข้างต้น และหลายคนอาจจะสงสัยว่าจังหวัดที่ไม่มีเครื่องบินมาลงอย่างชัยภูมินั้นจะมีถนนอยู่สายหนึ่งในทางตะวันตกของเมืองชื่อว่า "ถนนสนามบิน" แต่ไม่ยักจะเห็นภาพของสนามบินว่าอยู่ตำแหน่งแห่งใด ทว่าในความเป็นจริงแล้วนั้นจังหวัดแห่งนี้เคยมีสนามบินเก่า และมีมาตั้งแต่เมื่อกว่าเกือบ 100 ปีที่แล้ว ซึ่งหมายความว่าจังหวัดที่ได้ชื่อว่าเป็นเมืองไกลปืนเที่ยง หรือหลายคนถึงกับตัดพ้อจังหวัดตนเองว่าเป็น เมืองกันดาร จะมีสนามบินหลังจากที่โลกได้รู้จักกับเทคโนโลยีการบินเพียงแค่ 21 ปีเท่านั้น (สองพี่น้องตระกูลไรท์ทดสอบบินสำเร็จครั้งแรกในปี ค.ศ. 1903 — พ.ศ. 2446) นั่นหมายความว่าความนำสมัยของโลกได้เข้ามาถึงชัยภูมิอย่างรวดเร็วมาก ซึ่งแน่นอนหากเราเปรียบเทียบกับประวัติศาสตร์โลกแล้วนั้นเราจะพบว่าการเกิดขึ้นของสนามบินชัยภูมินั้นเกิดขึ้นจากเทคโนโลยีใหม่ที่ใช้ในสงครามที่เรียกกันว่า "มหาสงคราม" หรือ "Great War" หากจะพูดให้เข้าใจแจ่มชัดขึ้นไปในภาษาของพวกเราในปัจจุบันนั้นจะรู้จักสงครามครั้งนี้ในนามของ "สงครามโลกครั้งที่ 1" — แน่นอนว่าชื่อเรียกสงครามนี้จะเป็นตลกร้ายสำหรับผู้คนร่วมยุคร่วมสงครามในครานั้นว่าในอีกเพียง 20 ปีต่อมา มหาสงคราม ที่พวกเขารู้จักจะเป็นเพียงที่ฝึกอาวุธให้มหาสงครามที่ใหญ่กว่าที่กำลังจะมาถึง — สงครามโลกครั้งที่ 1 นี้เองที่ทำให้ไทยเข้าถึงเทคโนโลยีการรบในการเข้าร่วมกับฝ่ายสัมพันธมิตรในช่วงท้ายสงคราม (สงครามสิ้นสุดในปี ค.ศ. 1918 — พ.ศ. 2461 ไทยเข้าร่วมในปี ค.ศ. 1917 หรือ 1 ปีก่อนสงครามสิ้นสุด) แต่ว่าในบทความนี้เราจะไม่ได้มาพูดถึงสงครามแต่พูดถึงบทบาทและอิทธิพลของสงครามต่าง ๆ ที่สนามบินชัยภูมิได้รับใช้และเป็นส่วนหนึ่งในเวทีโลก
แน่นอนว่าเทคโนโลยีการบินมีจุดเริ่มต้นในไทยในฐานะของเครื่องจักรสงคราม สนามบินชัยภูมิก็เช่นกัน ด้วยเหตุนี้หลักฐานที่ปรากฎการเกิดขึ้นของสนามบินแห่งนี้จึงหลีกหนีไม่พ้นกองทัพ – แต่อย่าเพิ่งด่วนสรุปไป เพราะโครงสร้างขององค์กรทหารเมื่อกว่า 100 ปีที่นั้นแรกเริ่มเดิมทีอากาศยานล้วนขึ้นกับกองทัพบก และเป็นเช่นนี้กันทั่วโลก (เหมือนที่กองทัพอวกาศในหลาย ๆ ประเทศขึ้นกับกองทัพอากาศในปัจจุบันนั้นแหละ) ด้วยเหตุนี้หลักฐานที่ปรากฎในราชกิจจานุเบกษาเกี่ยวกับสนามบินชัยภูมิจึงเป็นคำแถลงการณ์ของเสนาธิการทหารบกที่ชมเชยการเกิดขึ้นของสนามบินชัยภูมิด้วยความร่วมมือร่วมใจของข้าราชการ - ราษฎร เมืองชัยภูมิ ดังปรากฎความในราชกิจจานุเบกษาฉบับลงวันที่ 17 สิงหาคม 2467 ดังนี้
... เจ้าน่าที่ผ่ายปกครองท้องถิ่นได้อำนวยการสร้างสนามบินจังหวัดไชยภูมิ์ขึ้นเสร็จบริบูรณ์แล้ว กระทรวงกระลาโหมพิจารณาเห็นว่าเปนสนามที่ถูกต้องลักษณะใช้การได้ จึงได้รับเข้าไว้ในทะเบียนนับแต่บัดนี้
สนามแห่งนี้สำเร็จขึ้นได้ด้วย มหาเสวกตรี พระยากำแหงสงคราม เมื่อยังครองตำแหน่งสมุหเทศาภิบาลมณฑลนครราชสีมาได้สั่งให้อำมาตย์โท พระศรีสมัตถการ เมื่อยังเปนผู้ว่าราชการจังหวัดไชยภูมิ์ ตรวจหาพื้นที่และมอบให้เป็นหัวน่าอำนวยการโก่นสร้างพร้อมด้วยข้าราชการ เมื่อพระศรีสมัตถการได้ย้ายไปแล้ว อำมาตย์โท พระวิชิตวิทยาการมารับตำแหน่งผู้ว่าราชการจังหวัดแทน ก็ได้รับช่วงภาระอันนี้มาจนแล้วบริบูรณ์ แรงงารปราบพื้นที่แห่งนี้ขอแรงราษฎรเมื่อว่างกิจ ทำมาหาเลี้ยงชีพมาช่วยทำพร้อมด้วยกำนันผู้ใหญ่บ้านซึ่งมาเปนผู้ช่วยดูแล กับใช้แรงนักโทษบ้าง นับว่าข้าราชการในจังหวัดนี้ได้ช่วยกันทำไปโดยความสามัคคีพร้อมเพรียงด้วยเห็นแก่ประโยชน์ของชาติ บ้านเมือง …
ที่ว่าการกรมเสนาธิการณ์ทหารบกในพระนคร
วันที่ 9 สิงหาคม พระพุทธศักราช 2467
บริพัตร์
เสนาธิการทหารบก
อย่างไรก็ตามสนามบินนั้นได้ปิดทำการอย่างเป็นทางการ (โดยทางปฏิบัตินั้นปิดไปก่อนหน้าประกาศนี้แล้วหลายปี) ในวันที่ 12 ตุลาคม 2544 สนามบินชัยภูมินั้นให้บริการประเทศไทยมานานกว่า 87 ปี ณ วันนี้สนามบินชัยภูมิมีเพียงชื่อหมู่บ้านและถนนสายหนึ่งเท่านั้นที่ยังพอเป็นอนุสรณ์ไว้ต่างหน้าให้แก่ชาวชัยภูมิ เหตุการณ์ที่สนามบินชัยภูมิได้รับใช้การทหารของประเทศในระยะ 87 ปีที่ผ่านมาคือ
– สงครามโลกครั้งที่ 2 (สงครามอินโดจีนครั้งที่ 1)
– สงครามอินโดจีนครั้งที่ 2 (สงครามเวียดนาม)
หากสังเกตภาพถ่ายทางอากาศให้ดีโดยเฉพาะอย่างยิ่งภาพถ่ายปี 1955 (พ.ศ. 2498) และภาพถ่ายปี 1974 (พ.ศ. 2517) จะเห็นได้ว่าสนามบินโดยรอบมีร่องรอยของการทิ้งระเบิดของฝ่ายสัมพันธมิตรในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 ซึ่งเป็นลักษณะของดินเป็นหลุมกระจายทั่วไปตามพื้นที่สนามบินและบริเวณใกล้เคียง การทิ้งระเบิดนี้เองเป็นการทิ้งระเบิดของฝ่ายสัมพันธมิตรเพื่อทำลายโครงสร้างพื้นฐานที่สำคัญที่ฝ่ายไทยและญี่ปุ่นในขณะนั้นสามารถนำมาใช้เพื่อสร้างความได้เปรียบทางการทหารได้ สำหรับหัวข้อของการทิ้งระเบิดในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 ในชัยภูมินั้นผู้เขียนจะหยิบยกขึ้นมาพูดคุยอีกในโอกาสต่อไป สำหรับบทความในวันนี้จะมุ่งเน้นไปถึงความเป็นไปของความเป็นสนามบินและถนนสนามบินตลอดระยะเวลา 99 ปีที่ผ่านมา
ปัจจุบัน ถนนสนามบิน นับเป็นพรมแดนของเมืองชัยภูมิกับเขตศูนย์ราชการทางตะวันตกของเมือง ตัวเมืองชัยภูมิชั้นในทางตะวันตกสิ้นสุดที่ถนนเส้นนี้ ในขณะที่ประชากรเมืองชัยภูมิที่เพิ่มสูงขึ้นถนนเส้นนี้จึงคับคั่งไปด้วยรถยนต์ในเวลากลางวันและโดยเฉพาะอย่างยิ่งในชั่วโมงเร่งด่วน
หมายเหตุ: ภาพถ่ายทางอากาศที่ใช้ประกอบบทความนี้ ผู้เขียนเลือกตำแหน่งของภาพเป็นตำแหน่งเดียวกัน ผู้อ่านสามารถนำภาพไปเปรียบเทียบพัฒนาการของสนามบินและบริเวณใกล้เคียงได้อย่างแจ่มชัด
ขอขอบคุณภาพจากกรมแผนที่ทหาร (ภาพถ่ายปี 2498 และ 2517) และกูเกิลแมพ (ภาพถ่ายปี 2565)
#ภาพเก่าชัยภูมิ #ชัยภูมิ #สนามบินชัยภูมิ